REMOVE IF NOT NEEDED ->

Empathie en revolutie

 

Tegenlicht niet gezien? 
Brene Brown on Empathy


Precies de vervreemding die denker George Monbiot in Tegenlicht noemt en de atomization, het extreme individualisme, dat hij in de maatschappij ervaart waren voor mij de aanleiding om Organitopiaeen boek over organisatieverandering, te gaan schrijven.

De Tegenlicht-uitzending over compassie leert ook organisaties revolutionaire lessen: meer samenhang en betrokkenheid in je organisatie bereik je langs de weg van empathie en het maken van een nieuw, gezamenlijk, overtuigend verhaal (a new compelling story). Waarin ruimte is voor pluriformiteit, waar mensen voelen dat ze erbij horen en een bijdrage leveren.

Empathie als fundament

George Monbiot noemt vervreemding en extreem individualisme als kwalijke maatschappelijke fenomenen. Het zijn letterlijk twee van de zes dystopische fenomenen die ik in Organitopia beschrijf. In mijn zoektocht naar een oplossing voor het uiteenvallen van de samenhang in organisaties kwam ik, net als Monbiot en Tegenlicht, langs empathie als fundament van anders kijken.

Nu is empathie een minder eenduidig begrip dan je zou denken: in Organitopia licht ik toe welke verschillende meningen erover bestaan. Niet iedereen is er namelijk even enthousiast over om dit als leidraad voor a new compelling story te gebruiken. Allereerst omdat van empathie bekend is dat het vooral wakker wordt bij mensen die op ons lijken: spiegelneuronen worden actief wanneer de persoon waar we naar kijken veel overeenkomsten vertoont. Bij een ‘vreemde’ vertonen onze empathische gebieden een flatliner. Ten tweede omdat de scheidslijn tussen empathie en sentiment niet altijd even duidelijk is. In het laatste geval speelt vooral de onderbuik op, je projecteert eigen leed of ongenoegen op de ander. Zoals recent in het geval van de Oostvaardersplassen. Ook Brene Brown maakt dat onderscheid heel duidelijk in haar filmpje (link onderaan): ben je aan het meehuilen of kun je je echt verplaatsen in een ander perspectief? Of in de Ander, zoals de filosoof Levinas het beschrijft.

Empathie kun je trainen, zo zegt de wetenschapster Olga Klimecki en zo laat ik ook zien in Organitopia. Olga doet dit door mensen te laten mediteren op goedheid. In Organitopiabetoog ik dat je empathie en daarmee intrinsieke motivatie kunt raken door schoonheid. Omdat schoonheid iets gezamenlijks of zelfs universeels kan raken dat het individuele overstijgt. Bijvoorbeeld rechtvaardigheid, of hoop. Daar zit de motor voor verandering, omdat intrinsieke motivatie geraakt wordt.

Warm welkom in plaats van vijandigheid

Dat Tegenlicht het voorbeeld van het dorp Riace in Zuid-Italië neemt ontroert me zeer; een beter voorbeeld van hoe empathie toch ook wakker kan worden in het zicht van ‘vreemden’ is er niet te vinden. En het raakt ook precies aan mijn eigen ervaringen van de afgelopen bijna drie jaar met nieuwkomers, hoeveel wederzijds plezier, gepuzzel én lering dit kan brengen. In Riace, een leeggelopen bergdorp, krijgt de grote groep ‘vreemden’ (vluchtelingen uit allerlei landen) die in het dorp komt wonen van de lokale bevolking geen vijandigheid, maar een welkom. Volgens de burgemeester waren de mensen gemotiveerd om te helpen, omdat ze zelf ook de hoop verloren hadden. Met andere woorden; in het licht van dystopische fenomenen ontstaat ruimte om echt (sociale) verandering te brengen en verschillen te overstijgen. De timmerman die met een Syriër samenwerkt illustreert prachtig hoe hij alleen op basis van wat ze gemeenschappelijk hebben met zijn nieuwe collega omgaat. Pas als de interviewer vraagt waar de man vandaan komt, gaat de timmerman zich dat zelf ook afvragen: “Uit Syrië? Oh ja? En waar dan vandaan? Is daar oorlog? Bommen? En hoe kwam je hier dan? Met de boot of het vliegtuig? Uit Peru? Oh nee, Beiroet!”  Gevraagd naar wat het samenwerken met de Syriër hem brengt antwoordt de timmerman: ‘Ik hoor erbij, en ik kan me nuttig maken’. Hij verwoordt prachtig de essentie van intrinsieke motivatie.

In Riace is een Utopia in de maak. Daar valt voor onze organisaties veel te leren. Wat mij betreft kiezen ook organisaties voor het maken van a new compelling story, voor het raken en betrekken van medewerkers in hun intrinsieke motivatie, voor de weg naar Organitopia. Tegenlicht heeft laten zien hoe nodig dat is.  

 

 
->